Te veel suiker en zetmeel bij paarden: waarom het misgaat en wat je eraan doet

Als Maartje één onderwerp mocht kiezen waarvan iedereen meer zou moeten weten, dan zijn het vezels. In deze aflevering bespreekt ze een veelvoorkomend probleem: te veel suiker en zetmeel in één keer.

Kort antwoord

Een paard heeft maar een beperkte capaciteit om suiker en zetmeel te verteren: de organen zijn relatief klein, de doorstroom is snel en de hoeveelheid enzymen is laag. Wat niet in de dunne darm verteerd wordt, komt in de dikke en blinde darm terecht en wordt daar gefermenteerd. Dat kan koliek, hoefbevangenheid en een verminderde weerstand veroorzaken.

Waarom kan een paard maar weinig zetmeel verwerken?

Drie dingen komen samen:

1. De organen zijn relatief klein. De maag van een paard van 500 kg heeft een inhoud van ongeveer 8 tot 15 liter – klein voor een dier van dat formaat.
2. De doorstroom is snel. Voer verblijft kort in de dunne darm, waardoor er weinig tijd is voor enzymatische vertering.
3. De hoeveelheid enzymen is beperkt. Vooral de productie van amylase, het enzym dat zetmeel afbreekt, is bij paarden laag.

Het resultaat: een deel van het zetmeel haalt de dunne darm niet als verteerde suiker, maar stroomt door.

Wat gebeurt er als suiker en zetmeel de dikke darm bereiken?

In de dikke en blinde darm worden die suikers en zetmeel gefermenteerd – net als vezels, maar veel sneller. Daarbij daalt de pH. De vezelverterende bacteriën die daar thuishoren, gedijen niet in een zure omgeving.

Dat kan verschillende problemen veroorzaken:

• koliek
• hoefbevangenheid
• een verminderde immuniteit

Onderzoek onder Belgische paarden liet zien dat een hoge suiker- en zetmeelopname, een laag aantal maaltijden per dag en een lage ruwvoeropname samenhingen met een hogere kans op maagzweren.

Oplossing 1: verdeel over meerdere kleine porties

Voer je producten met een hoog suiker- en zetmeelgehalte? Verdeel ze dan over meerdere kleine porties per dag in plaats van één of twee grote. Zo krijgt de dunne darm de kans om zijn werk te doen en komt er minder onverteerd zetmeel in de dikke darm terecht.

Praktisch:

• liever drie of vier kleine porties dan twee grote
• verhoog nooit in één keer, maar bouw wijzigingen op over minimaal twee weken
• kijk naar het zetmeelgehalte op het etiket, niet alleen naar de hoeveelheid

Oplossing 2: bouw het rantsoen op vezels – ook bij sportpaarden

Er bestaat een hardnekkig idee dat een paard met een hoge energiebehoefte wel krachtvoer móet krijgen. Dat klopt vaak niet. Ook paarden met een hogere behoefte, zoals sportpaarden, zijn heel goed te voeren met een rantsoen op basis van vezels.

Denk aan heel voedzaam ruwvoer, zoals Hartog Luzerne Pellets. Daarmee verhoog je de energiedichtheid van het rantsoen zonder de suiker- en zetmeelbelasting te verhogen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel zetmeel mag een paard per maaltijd? Een veelgebruikte richtlijn in de praktijk is maximaal ongeveer 1-2 gram zetmeel per kilo lichaamsgewicht per maaltijd. Voor een paard van 600 kg komt dat neer op ruwweg 600-1200 gram zetmeel per keer. Reken altijd met de gehaltes op het etiket van jouw product.

Wat is hindgut acidosis? Verzuring van de dikke darm doordat snel fermenteerbare koolhydraten daar terechtkomen. De pH daalt, vezelverterende bacteriën verdwijnen en er komen endotoxinen vrij.

Herken ik dit aan mijn paard? Niet altijd direct. Vage signalen zijn dunne mest, terugkerende milde koliek, gevoeligheid in de flank of een paard dat “feller” wordt na een voerwissel. Blijf je twijfelen, overleg dan met je dierenarts.

Bronnen

• Galinelli N. et al. (2021), High intake of sugars and starch, low number of meals and low roughage intake are associated with EGUS in a Belgian cohort, J Anim Physiol Anim Nutr: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jpn.13215
• Sykes B.W. et al. (2015), ECEIM Consensus Statement – Equine Gastric Ulcer Syndrome in Adult Horses, JVIM: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jvim.13578
• Merck Veterinary Manual – Nutritional Requirements of Horses and Other Equids: https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/nutrition-horses/nutritional-requirements-of-horses-and-other-equids