Hoefbevangenheid bij paarden: symptomen, behandeling en voer

Het herkennen van de symptomen van hoefbevangenheid bij een paard is zeer belangrijk. Hierdoor kan er snel kan worden ingegrepen als paardeneigenaar. Deze aandoening kan plotseling optreden en vereist vaak direct dierenartsadvies. Dit artikel bespreekt uitgebreid wat hoefbevangenheid is, hoe je het kunt herkennen en welke behandelings- en preventiemogelijkheden er zijn om je paard zo gezond mogelijk te houden.

Wat is hoefbevangenheid?

Hoefbevangenheid, ook wel laminitis genoemd, is een ernstige en pijnlijke aandoening die de hoeven van een paard of pony aantast. Het ontstaat door een ontsteking in de lamellen structuur van de hoef, waardoor de verbinding tussen de hoefwand en het hoefbeen verzwakt.

In ernstige gevallen kan het hoefbeen kantelen of verzakken. Dit is extreem pijnlijk voor het paard en kan tot blijvende schade of zelfs euthanasie kan leiden. Ieder paard kan hoefbevangen worden, ongeacht leeftijd of ras, maar wordt vaak gezien bij pony’s en paarden met overgewicht of een gevoelige stofwisseling.

De aandoening heeft zowel acute als chronische vormen. De acute vorm treedt plotseling op en vereist onmiddellijke aandacht, terwijl de chronische vorm zich ontwikkelt na herhaalde of onbehandelde aanvallen van hoefbevangenheid. Begrip van de ziekte en vroegtijdige detectie zijn essentieel voor een effectieve behandeling.

Symptomen van hoefbevangenheid

Het vroegtijdig herkennen van een hoefbevangen paard is essentieel voor een succesvolle behandeling. De belangrijkste symptomen zijn:

• Warme hoeven
• Verhoogde digitale pols
• Moeizame of pijnlijke beweging (het paard loopt alsof het op eieren loopt)
• Kenmerkende houding: de voorbenen naar voren gestrekt en de achterbenen onder het lichaam
• Kreupelheid en in ernstige gevallen langdurig liggen
• Veranderingen aan de hoef, zoals ringen op de hoefwand bij chronische hoefbevangenheid
• Verminderde eetlust en algemene lusteloosheid

In sommige gevallen kan het paard wisselend kreupel zijn of een verhoogde hartslag vertonen als reactie op pijn. Bij een chronische vorm kan de hoefvorm blijvend veranderen en kan er een depressie zichtbaar worden bij de kroonrand.

Verschil tussen acute en chronische hoefbevangenheid

Hoefbevangenheid kent twee vormen: acute en chronische hoefbevangenheid. Het verschil tussen deze twee is de duur en de progressie van de aandoening.

Acute hoefbevangenheid treedt plotseling op en is vaak het gevolg van een directe trigger, zoals een verandering in voeding of een onderliggende infectie. Symptomen zijn:

• Hevige pijn en kreupelheid
• Warme hoeven en een verhoogde pols
• Een typisch afwerende houding waarbij het paard de voorbenen naar voren plaatst om de druk op de hoeven te verlichten
• Beperkte mobiliteit, waarbij het paard moeite heeft met bewegen of zelfs weigert te lopen

Chronische hoefbevangenheid ontstaat wanneer de aandoening niet goed of niet tijdig wordt behandeld. Deze vorm leidt tot blijvende schade aan de hoefstructuur en kan resulteren in:

• Een blijvend vervormde hoef met duidelijke groeiringen
• Een diepe groef bij de kroonrand als gevolg van de verplaatsing van het hoefbeen
• Wisselende kreupelheid en gevoeligheid
• Verminderde prestaties en terugkerende pijnklachten

Door snel in te grijpen bij acute hoefbevangenheid kan de kans op chronische schade aanzienlijk verminderd worden. Preventieve maatregelen en tijdige behandeling spelen daarom een cruciale rol bij het welzijn van het paard.

Oorzaken van hoefbevangenheid

Hoefbevangenheid kan verschillende oorzaken hebben en is dus niet door één factor afhankelijk:

1. Voeding en stofwisseling: Overmatige inname van suikerrijk gras of krachtvoer leidt tot een verstoring in de suikerstofwisseling en kan hoefbevangenheid veroorzaken. Dit komt vaak voor bij paarden met het Equine Metabolic Syndrome (EMS) of de ziekte van Cushing (PPID). Ook plotselinge veranderingen in het dieet kunnen een trigger vormen.
2. Ontstekingen en infecties: Aandoeningen zoals koliek, diarree, longontsteking of een baarmoederontsteking na het veulenen kunnen systemische ontstekingen veroorzaken die hoefbevangenheid uitlokken. Stress kan hierbij een versterkende rol spelen.
3. Mechanische overbelasting: Een paard dat langdurig te veel gewicht op één been draagt, bijvoorbeeld door een blessure aan een ander been, loopt een verhoogd risico op hoefbevangenheid in het overbelaste been. Dit wordt vaak waargenomen bij paarden die boxrust hebben gehad of een blessure aan één van de ledematen hebben.
4. Hormonale en metabole stoornissen: Paarden met insulineresistentie of de ziekte van Cushing hebben een verhoogd risico op hoefbevangenheid. Ook overgewicht kan een grote risicofactor vormen, aangezien vetweefsel hormonale onbalans en ontstekingen kan bevorderen.

Behandeling en voeding van hoefbevangenheid

Een hoefbevangen paard is een medische noodsituatie. Bij vermoeden van hoefbevangenheid is het belangrijk om direct een dierenarts te waarschuwen.

Tijdens het wachten op de dierenarts is het belangrijk om te voorkomen dat het paard zich verplaatst om verdere schade te beperken. Zorg voor een zachte en dikke ondergrond, zoals diep stro of zand, om de hoeven te ondersteunen.

Daarnaast is het raadzaam om de hoefijzers niet te verwijderen, aangezien dit extra ongemak kan veroorzaken. De dierenarts zal vervolgens de eerste onderzoeken uitvoeren om de ernst van de hoefbevangenheid vast te stellen (o.a. vitale functies controleren, maken van röntgenfoto’s).

De behandeling richt zich op het identificeren en aanpakken van de onderliggende oorzaak, het beheersen van pijn en het voorkomen van verdere schade:

• Pijnbestrijding: Ontstekingsremmers zoals fenylbutazon of flunixine worden vaak voorgeschreven.
• Aanpassing van voeding: Voorkom suikerrijk voer en geef hooi met een laag suikergehalte (<10-12% NSC).
• Rust en ondersteuning: Zorg voor een dikke, zachte ondergrond en beperk beweging om verdere schade te voorkomen. Soms kan het nodig zijn om een paard op zand of in diep stro te houden.
• Hoefverzorging en beslag: Een gespecialiseerde hoefsmid kan met speciaal hoefbeslag of zooltjes de belasting op de hoef verminderen. Het regelmatig bekappen van de hoeven helpt om de groei onder controle te houden en de balans te herstellen.
• Cryotherapie: Het koelen van de hoeven (bijvoorbeeld door een paard in ijswater te laten staan) kan helpen bij acute hoefbevangenheid en vermindert de ontsteking.
• Medicatie: Afhankelijk van de onderliggende oorzaak kan de dierenarts aanvullende medicatie voorschrijven.
• Dieetbegeleiding en management: Een aangepast dieet speelt een cruciale rol bij herstel en preventie van verdere episoden. Hulp nodig? Vraag dan een voeradvies aan.

Voedingsadvies

Een goed dieet is essentieel voor zowel het herstel als de preventie van hoefbevangenheid. De belangrijkste richtlijnen zijn:

• Verwijderen van risicovoeding: Vermijd direct de voedingsmiddelen die hoefbevangenheid hebben veroorzaakt, zoals graan of suikerrijke producten.
• Hooi met laag suikergehalte: Geef hooi dat arm is aan niet-structurele koolhydraten (fructanen, suikers en zetmeel), met een gehalte van maximaal 10-12% droge stof. Hooi kan eventueel geweekt worden om het suikergehalte verder te verlagen.
• Aanvullen rantsoen: Een rantsoenaanvulling, zoals de Hartog Essential, kan helpen om tekorten in eiwitten, vitaminen en mineralen aan te vullen. Biotine kan de groei en kwaliteit van de hoef verbeteren.
• Geleidelijke herintroductie van gras: Paarden die gevoelig zijn voor hoefbevangenheid mogen slechts beperkt grazen en moeten bij voorkeur een graasmasker dragen.
• Specifieke voeders: Er zijn speciale producten zoals de Hartog Essential, een balancer zonder granen en melasse, rijk aan vitamine E en biotine, wat de hoefkwaliteit ondersteunt.
• Overleg met een voedingsdeskundige: Een diëtist of voedingsspecialist kan helpen bij het samenstellen van een optimaal dieet voor het hoefbevangen paard. Heb je een vraag over de voeding van je paard? Vraag dan een voeradvies aan of neem contact op.

Door een combinatie van gerichte behandelingen en aangepast voedingsmanagement kan de schade door hoefbevangenheid worden beperkt en kan het herstelproces worden geoptimaliseerd.

Weidegang

Paarden die hoefbevangen raken door weidegang moeten tijdelijk op stal blijven en een aangepast dieet krijgen, bestaande uit hooi met een laag suikergehalte en een rantsoenaanvuller. De duur van deze rustperiode hangt af van de ernst van de aandoening.

Na herstel kan een paard geleidelijk opnieuw naar buiten, beginnend met 1 tot 2 uur per dag. Paarden met insulineresistentie of PPID moeten vaak langer van het gras worden gehouden om hun gewicht en insulinehuishouding onder controle te houden. Sommige paarden met terugkerende hoefbevangenheid moeten permanent beperkt worden in hun weidegang.

Om hoefbevangenheid door gras te voorkomen:

• Weidebeheer: Zorg voor kort en regelmatig gemaaid gras om de fructaanopbouw te beperken.
• Begrazingstijdstip: Laat paarden vroeg in de ochtend of laat in de avond grazen, wanneer het suikergehalte in gras lager is.
• Seizoensbewaking: In voor- en najaar is de kans op hoog fructaangehalte groter.
• Beperkte opname: Gebruik een graasmasker of laat paarden na andere dieren grazen.
• Weiderotatie: Wissel grasland af met andere diersoorten om de vegetatie stabiel te houden.

Check de up-to-date fructaanindex hier op de site van hoefnatuurlijk.

Met zorgvuldig weidemanagement kan een hoefbevangen paard of pony toch veilig van buitenruimte genieten.

Kan hoefbevangenheid genezen?

Ja, een paard kan herstellen van hoefbevangenheid, maar de duur en kans op volledig herstel hangen af van de ernst en oorzaak. Milde gevallen kunnen binnen enkele weken verbeteren, terwijl ernstige gevallen maanden van intensieve zorg vergen. In sommige gevallen blijft een paard gevoelig en moet levenslang aangepast management toegepast worden. Langdurige hoefbevangenheid kan leiden tot blijvende schade aan de hoefstructuur en bewegingsproblemen.

Hoe hoefbevangenheid voorkomen?

Preventie is cruciaal, vooral bij paarden die vatbaar zijn voor deze aandoening. Belangrijke preventieve maatregelen zijn:

• Beheersing van voeding: Vermijd suikerrijke weiden en krachtvoer. Indien nodig, week hooi in water om het suikergehalte te verlagen.
• Gewichtscontrole: Voorkom overgewicht, vooral bij paarden met EMS of Cushing. Overgewicht verhoogt het risico aanzienlijk en moet proactief worden aangepakt.
• Regelmatige hoefverzorging: Laat een hoefsmid het paard regelmatig bekappen.
• Geleidelijke overgang naar grasland: Vermijd plotselinge overgangen naar suikerrijke weiden, vooral in het voorjaar en najaar. Overweeg het gebruik van een graasmasker om de opname van gras te beperken.
• Regelmatige gezondheidscontroles: Laat paarden met een verhoogd risico regelmatig nakijken door een dierenarts. Regelmatige bloedonderzoeken kunnen helpen om hormonale afwijkingen tijdig op te sporen en te behandelen.

Is hoefbevangenheid dodelijk?

In ernstige gevallen kan hoefbevangenheid dodelijk zijn, vooral als het hoefbeen kantelt of zakt. Tijdige interventie en een juiste behandeling kunnen de prognose echter aanzienlijk verbeteren. Een goede samenwerking tussen de eigenaar, dierenarts en hoefsmid is hierbij van groot belang.

Conclusie

Hoefbevangenheid is een ernstige, maar grotendeels te voorkomen aandoening. Door vroegtijdig symptomen te herkennen en risicofactoren te beperken, kan de kans op hoefbevangenheid bij paarden worden verminderd. Een goed management van voeding, beweging en hoefverzorging speelt hierbij een cruciale rol.

Daarnaast is het van belang om alert te zijn op hormonale en metabole verstoringen en hier proactief mee om te gaan. Preventie blijft de sleutel tot een lang en gezond leven voor het paard.

Hulp nodig bij het bepalen van het dieet van jouw (hoefbevangen) paard? Wij denken graag mee! Bij ons vraag je gemakkelijk een gratis en persoonlijk voeradvies aan.