Wat te doen bij koliek bij je paard? Tips en advies

Wat is koliek bij paarden?

Koliek betekent letterlijk “buikpijn”. Bij paarden kan dit komen door verschillende problemen in het spijsverteringssysteem. Voorbeelden zijn krampkoliek, gaskoliek of verstoppingen.

De unieke anatomie en fysiologie van paarden maken hen vatbaarder voor spijsvertering problemen dan veel andere dieren. Dit komt onder andere door hun complexe spijsvertering stelsel en het onvermogen om te braken. Hierdoor is het belangrijk om koliek bij een paard snel te herkennen en te behandelen.

Oorzaken van koliek

De oorzaken van koliek zijn divers en kunnen variëren van kleine verstoringen tot ernstige medische aandoeningen. Koliek komt vaak door problemen in het spijsverteringskanaal. Maar er zijn ook andere factoren die meespelen. Hieronder bespreken we enkele van de meest voorkomende vormen van koliek:

1. Krampkoliek: Dit soort koliek komt door spierspasmen in de darmen. Dit gebeurt vaak door veranderingen in voeding of stress.
2. Gaskoliek: Gaskoliek bij paarden wordt veroorzaakt door de ophoping van gas in het spijsverteringskanaal. Dit gas kan ontstaan door fermentatie van voer, vooral bij een dieet rijk aan suiker en zetmeel.
3. Verstoppingskoliek: Verstoppingen komen vaak voor door zand, enterolithen of onvoldoende vochtinname. Het eten van zand of bedorven voer kan het risico verhogen.
4. Maagzweren en ontstekingen komen vaak voor. Ze kunnen ontstaan door slechte voeding, stress of het langdurig gebruik van bepaalde medicijnen.

Koliek kan door verschillende factoren worden veroorzaakt. Enkele veelvoorkomende oorzaken zijn:

1. Voedingsproblemen: Onregelmatige voermomenten, plotselinge voerwisselingen of voer van slechte kwaliteit.
2. Gebrek aan beweging: Langdurig op stal staan zonder enige vorm van beweging kan de spijsvertering vertragen.
3. Te weinig ruwvoer: Een tekort aan vezels in het dieet kan verstopping veroorzaken.
4. Stress: Door bijvoorbeeld vervoer, veranderingen in de omgeving of een gebrek aan sociale interactie.
5. Parasieten: Worminfecties kunnen leiden tot schade aan het spijsverteringskanaal.

Daarnaast spelen externe factoren zoals leeftijd, dieet, waterinname en gebitsgezondheid een grote rol. Een goede balans in voeding en regelmatige zorg kunnen veel problemen voorkomen.

Symptomen van koliek

Het is van cruciaal belang om koliek bij een paard tijdig te herkennen. De symptomen kunnen variëren afhankelijk van de oorzaak en ernst, maar er zijn enkele typische gedragingen waar je als paardeneigenaar op moet letten.

Een paard met koliek vertoont vaak veranderingen in gedrag die wijzen op pijn en ongemak. Het kan onrustig worden, rondjes draaien, liggen en weer opstaan of naar zijn flanken kijken. Sommige paarden slaan naar hun buik of rollen overmatig. In ernstige gevallen kan het paard een opgeblazen buik hebben, zweten of een verhoogde hartslag vertonen.

Andere tekenen zijn:

• Verminderde eetlust of spelen met water zonder te drinken.
• Een abnormale houding, zoals een gekampeerde stand.
• Urineren in kleine hoeveelheden of frequent proberen te urineren bij hengsten.

Als je een van deze symptomen ziet, is het belangrijk om direct een dierenarts te bellen. Koliek bij paarden wat te doen? Neem altijd snel actie om erger te voorkomen.

Behandeling van koliek

Voordat er behandeld wordt zal er eerst een diagnose gesteld moeten worden. De dierenarts zal bij het vermoeden van koliek altijd een onderzoek uitvoeren waaronder:

1. Hartslag: Deze wordt gecontroleerd, aangezien deze significant stijgt bij paarden met pijn en een goede indicator is van de ernst van de toestand.
2. Slijmvliezen: Deze worden beoordeeld op kleur, vochtigheid en capillaire refill-tijd. Abnormale kleuren zoals rood of blauw kunnen wijzen op problemen.
3. Zweten: Vaak met koude ledematen.
4. Buikgeluiden: Auscultatie van de buikgeluiden in vier kwadranten. Verminderde of afwezige geluiden wijzen vaak op koliek.
5. Rectaal onderzoek: Dit helpt om de oorzaak van koliek te vinden. Ook wordt routinematig een maagsonde geplaatst voor zowel diagnose als behandeling.
6. Bloedonderzoek: Bijvoorbeeld om de hydratatie status te controleren.
7. Röntgenfoto’s: Om bijvoorbeeld de aanwezigheid van zand in de darmen te controleren.

De behandeling van koliek bij paarden hangt af van de oorzaak en hoe ernstig het is. In milde gevallen kan behandeling thuis genoeg zijn. Soms is een ziekenhuisopname of een spoedoperatie nodig.

De meest voorkomende behandelingen helpen bij pijn, stimuleren de spijsvertering en herstellen de hydratatie van het paard. Zo wordt het paard vaak tijdelijk op een dieet van vasten gezet, gevolgd door geleidelijke hervoeding. Beweging kan helpen om de darmen beter te laten werken. Pijnstillers en spasmolytica verminderen het ongemak.

In ernstigere gevallen wordt een maagsonde gebruikt om gas en opgehoopte inhoud uit de maag te verwijderen. Dit kan levensreddend zijn, omdat paarden niet kunnen braken.

Door de maagsonde kan ook paraffine of elektrolyten worden toegediend om de darmfunctie te ondersteunen. Bij specifieke oorzaken, zoals zandaccumulatie, wordt vaak psyllium voorgeschreven. Indien nodig wordt een spoedoperatie uitgevoerd om de oorzaak van koliek te verhelpen.

Herstel van een paard na koliek

Het herstel van een paard na koliek is een belangrijk proces dat zorgvuldig moet worden begeleid. Afhankelijk van de ernst van de aandoening kan het herstel variëren van enkele dagen tot weken. Na een koliekepisode is het belangrijk om het paard goed in de gaten te houden. Zorg voor een geleidelijke terugkeer naar normaal voer.

Naast monitoring is het ook belangrijk om de algemene gezondheid van het paard te ondersteunen door middel van beweging, een aangepast dieet en regelmatige veterinaire controles. Dit helpt niet alleen bij het herstel, maar vermindert ook de kans op terugkerende koliek.

Preventie van koliek bij paarden

Voorkomen is altijd beter dan genezen, en dat geldt zeker voor koliek. Er zijn verschillende maatregelen die je kunt nemen om de kans op koliek bij je paard te verkleinen. Een gezonde levensstijl en de juiste voeding zijn cruciaal. Zorg ervoor dat je paard altijd toegang heeft tot schoon water en kwalitatief hoogwaardig hooi. Vermijd abrupt overstappen naar nieuw voer en voer veranderingen geleidelijk door over 7-10 dagen.

Stress is een andere belangrijke risicofactor. Probeer stressvolle situaties zoals transport en extreme temperaturen te verminderen. Regelmatige veterinaire controles en gebitsverzorging zijn essentieel om onderliggende problemen te voorkomen.

Voeding en koliek

Zoals eerder genoemd, speelt voeding een cruciale rol in het voorkomen van koliek bij paarden. Het is belangrijk om te begrijpen dat wat voor het ene type koliek werkt, niet altijd geschikt is voor een ander type (Hassel et al., 2008). Daarom kan het inschakelen van een voedingsdeskundige van grote waarde zijn. Toch zijn er enkele algemene richtlijnen die kunnen helpen, vooral bij paarden met terugkerende koliek zonder duidelijke oorzaak.

Op de wei zetten is vaak een goede optie, maar let wel op het fructaangehalte in gras. Hoge fructaanwaarden kunnen namelijk fermentatie veroorzaken in de dikke darm. Kies daarom voor kwalitatief hoogwaardig ruwvoer dat het paard onbeperkt kan eten. Voor paarden met een hogere energiebehoefte, bijvoorbeeld vanwege werk, zijn sterk fermenteerbare vezels zoals bietenpulp of gehakte luzerne uitstekende keuzes. Wanneer deze vezels niet voldoende energie leveren, kun je kleine hoeveelheden goed verteerbaar zetmeel, zoals haver, of plantaardige olie toevoegen.

Toch is voorzichtigheid geboden met zetmeelrijke voeding, omdat dit het vermogen van de dunne darm om zetmeel te verteren kan overschrijden. Dit leidt vaak tot ongewenste fermentatie in de dikke darm, met de vorming van gas en melkzuur als gevolg. Melkzuur kan schadelijk zijn voor nuttige darmbacteriën. Om deze problemen te voorkomen, is het beter om zetmeelrijke voeding in kleine, verspreide porties over de dag te geven in plaats van één grote maaltijd.

Welke paardenvoeders zijn geschikt?

Gelukkig zijn er veel vezelrijke, zetmeelarme paardenvoeders op de markt. Onze paardenvoeders zijn bijzonder geschikt voor paarden die gevoelig zijn voor koliek, doordat ze rijk zijn in vezels. Heeft je paard een lage energiebehoefte? Dan is de Hartog Compact Grass een uitstekend basis, gecombineerd met Hartog Essential om het rantsoen in balans te brengen met essentiële vitamines, mineralen en sporenelementen. Voor paarden met een hogere energiebehoefte, zoals sportpaarden, kan Hartog Comfort worden gebruikt in combinatie met de Hartog Lucerne Pellets. Deze combinatie zorgt voor een uitstekend basisrantsoen met voldoende vezels én een hoge energiewaarde zonder omhoog te gaan in zetmeel.

Voor extra ondersteuning van de spijsvertering is er Hartog Digest, verrijkt met postbiotica, magnesium, luzerne en lijnzaadolie. Daarnaast kunnen supplementen zoals probiotica op basis van saccharomyces of FOS (fructooligosachariden) bijdragen aan een gezonde darmflora. Tot slot is het goed om te weten dat het opnieuw opstarten van de voeding na een chirurgische koliek een zorgvuldig proces is, dat altijd door een dierenarts of kliniek moet worden begeleid.

Conclusie

Koliek bij een paard is een ernstige aandoening die elke paardeneigenaar serieus moet nemen. Door de oorzaken en symptomen te herkennen en preventieve maatregelen te nemen, kun je de kans op koliek aanzienlijk verkleinen. Heeft je paard toch koliek? Wacht niet en bel direct een dierenarts.

Heb je vragen over de voeding  van je paard? Neem gerust contact op met onze experts of vraag een voedingsadvies aan!