Hoefbevangenheid bij paarden: symptomen, behandeling en voer

Het herkennen van de symptomen van hoefbevangenheid is belangrijk, zodat je als paardeneigenaar snel kunt handelen. Deze aandoening kan plotseling ontstaan en vraagt vaak om direct advies van een dierenarts. Dit artikel bespreekt uitgebreid wat hoefbevangenheid bij paarden is, op welke tekenen je moet letten, wat de oorzaken zijn en welke behandel- en preventiemogelijkheden er zijn om je paard zo gezond mogelijk te houden.

Wat is hoefbevangenheid bij paarden?

Hoefbevangenheid bij paarden is een ernstige en pijnlijke aandoening die de hoeven van een paard of pony aantast. Het ontstaat door ontsteking in de lamellenstructuur van de hoef, waardoor de verbinding tussen de hoefwand en het hoefbeen verzwakt. In ernstige gevallen kan het hoefbeen roteren of zakken, wat extreme pijn veroorzaakt voor het paard en kan leiden tot blijvende schade of zelfs euthanasie. Hoefbevangenheid kan paarden van alle leeftijden en rassen treffen, maar komt vooral voor bij pony's en te zware paarden, of paarden met een gevoelige stofwisseling, zoals gemakkelijke eters.

De aandoening kan zowel acuut als chronisch voorkomen. De acute vorm ontstaat plotseling en vraagt om directe aandacht, terwijl de chronische vorm het gevolg is van herhaalde of onbehandelde aanvallen van hoefbevangenheid. Inzicht in de ziekte en vroege herkenning zijn essentieel voor een effectieve aanpak van hoefbevangenheid.

Symptomen van hoefbevangenheid

Het vroegtijdig herkennen van tekenen van hoefbevangenheid bij paarden is essentieel voor een succesvolle behandeling. De belangrijkste symptomen van hoefbevangenheid zijn:

• Warme hoeven
• Verhoogde pols bij de hoef
• Moeizame of pijnlijke bewegingen (het paard loopt alsof het op eieren loopt)
• Kenmerkende houding: voorbenen naar voren gestrekt en achterbenen onder het lichaam geplaatst
• Kreupelheid en, in ernstige gevallen, langdurig liggen
• Veranderingen aan de hoef, zoals groeiringen op de hoefwand bij chronische hoefbevangenheid
• Verminderde eetlust en algemene lusteloosheid

In sommige gevallen kan het paard af en toe kreupel gaan of een verhoogde hartslag laten zien als reactie op pijn. Bij chronische gevallen kan de vorm van de hoef blijvend veranderen en kan er een indeuking bij de kroonrand zichtbaar worden.

Verschil tussen acute en chronische hoefbevangenheid

Hoefbevangenheid komt in twee vormen voor: acuut en chronisch. Het belangrijkste verschil tussen die twee is de duur en het verloop van de aandoening.

Acute hoefbevangenheid ontstaat plotseling en wordt vaak veroorzaakt door een directe oorzaak, zoals een voerwijziging of een onderliggende infectie. Symptomen zijn onder andere:

• Hevige pijn en kreupelheid
• Warme hoeven en een verhoogde hartslag
• Een kenmerkende houding, waarbij het paard de voorbenen naar voren uitstrekt om de druk op de hoeven te verlichten
• Beperkte beweeglijkheid, waarbij het paard moeite heeft om te bewegen of zelfs weigert te lopen

Chronische hoefbevangenheid ontstaat wanneer de aandoening niet goed of niet op tijd wordt behandeld. Deze vorm veroorzaakt blijvende hoefschade en kan leiden tot:

• Een blijvend vervormde hoef met zichtbare groeiringen
• Een diepe groef bij de kroonrand, veroorzaakt door verplaatsing van het hoefbeen
• Wisselende kreupelheid en gevoeligheid
• Verminderde prestaties en terugkerende pijnklachten

Door snel te handelen bij acute hoefbevangenheid kan het risico op chronische schade aanzienlijk kleiner worden. Preventieve maatregelen en tijdige behandeling spelen een belangrijke rol bij het welzijn van het paard.

Wat veroorzaakt hoefbevangenheid bij paarden

Hoefbevangenheid kan door verschillende factoren worden uitgelokt, waaronder:

Voeding en stofwisseling

Een te hoge inname van suikerrijk gras of krachtvoer kan de suikerstofwisseling verstoren en tot hoefbevangenheid leiden. Dit komt vaak voor bij paarden met Equine Metabool Syndroom (EMS) of de ziekte van Cushing (PPID). Ook plotselinge veranderingen in het rantsoen kunnen een trigger zijn.

Ontstekingen en infecties

Aandoeningen zoals koliek, diarree, longontsteking of baarmoederontstekingen na het veulenen kunnen een ontsteking in het hele lichaam veroorzaken, wat kan leiden tot hoefbevangenheid. Stress kan deze effecten nog verergeren.

Mechanische overbelasting

Een paard dat langere tijd te veel gewicht op één been zet door een blessure aan het andere been, heeft een verhoogd risico op hoefbevangenheid in de overbelaste hoef. Dit zie je vaak bij paarden die op stalrust hebben gestaan of een blessure aan een van hun benen hebben gehad.

Hormonale en stofwisselingsstoornissen

Paarden met insulineresistentie of de ziekte van Cushing hebben een hoger risico op hoefbevangenheid. Obesitas is ook een belangrijke risicofactor, omdat vetweefsel kan bijdragen aan hormonale disbalans en ontstekingen.

Behandeling en voeding bij hoefbevangenheid

Hoefbevangenheid is een medisch noodgeval. Vermoed je dat je paard hoefbevangenheid heeft? Neem dan direct contact op met een dierenarts.

Beperk de beweging terwijl je op de dierenarts wacht, om verdere schade te voorkomen. Zorg voor een zachte, dikke ondergrond, zoals diep stro of zand, om de hoeven te ondersteunen. Haal de hoefijzers er niet af, want dat kan extra pijn veroorzaken. De dierenarts doet eerst onderzoek om te beoordelen hoe ernstig de hoefbevangenheid is, onder andere door de vitale functies te controleren en eventueel röntgenfoto's te maken.

Behandeling van hoefbevangenheid

De behandeling van hoefbevangenheid richt zich op het opsporen en aanpakken van de onderliggende oorzaak, het verlichten van pijn en het voorkomen van verdere schade:

• Pijnbestrijding: Ontstekingsremmers zoals fenylbutazon of flunixine worden vaak voorgeschreven.
• Aanpassingen in het rantsoen: Vermijd voer met veel suiker en geef suikerarm hooi (<10-12% NSC).
• Rust en ondersteuning: Zorg voor een dikke, zachte ondergrond en beperk de beweging om verdere schade te voorkomen. In sommige gevallen wordt aangeraden het paard op zand of in diep stro te zetten.
• Hoefverzorging en beslag: Een gespecialiseerde hoefsmid kan corrigerend beslag of hoefzolen aanbrengen om de druk op de hoeven te verlichten. Regelmatig bekappen helpt om de hoefgroei te sturen en het evenwicht te herstellen.
• Cryotherapie: Het koelen van de hoeven (bijvoorbeeld door het paard in ijswater te laten staan) kan helpen om ontstekingen te verminderen bij acute hoefbevangenheid.
• Medicatie: Afhankelijk van de onderliggende oorzaak kan de dierenarts aanvullende medicijnen voorschrijven.
• Voeradvies en management: Een voerplan op maat is essentieel voor herstel en om nieuwe episodes te voorkomen. Hulp nodig? Vraag een voeradvies aan voor deskundig advies.

Voeradvies bij hoefbevangenheid

Een goed uitgebalanceerd rantsoen is essentieel voor zowel het herstel van als de preventie van hoefbevangenheid. De belangrijkste voedingsrichtlijnen zijn:

• Haal risicovolle voeders weg: Verwijder direct alle voeders die hoefbevangenheid kunnen hebben uitgelokt, zoals granen of suikerrijke producten.
• Suikerarm hooi: Geef hooi met weinig niet-structurele koolhydraten (NSC) (fructanen, suikers en zetmeel), met een maximaal gehalte van 10-12% droge stof. Het hooi voor het voeren weken kan helpen om het suikergehalte verder te verlagen.
• Het rantsoen aanvullen: Een uitgebalanceerd supplement, zoals Hartog Essential, kan helpen om eiwitten, vitamines en mineralen aan te vullen. Biotine ondersteunt de hoefgroei en de kwaliteit van de hoef.
• Geleidelijk weer laten grazen: Paarden die gevoelig zijn voor hoefbevangenheid hebben een beperkte graastijd en dragen bij voorkeur een graasmasker om hun opname te regelen.
• Speciale voeders: Bepaalde producten, zoals Hartog Essential, zijn balancers zonder granen en melasse, rijk aan vitamine E en biotine, die de gezondheid van de hoeven ondersteunen.
• Raadpleeg een voedingsdeskundige: Een voedingsdeskundige of voerspecialist kan helpen een optimaal voerplan op te stellen voor een paard dat herstelt van hoefbevangenheid. Heb je vragen over het rantsoen van je paard? Vraag een voeradvies aan of neem contact op voor deskundig advies.

Door gerichte behandeling te combineren met goed voermanagement kan de schade door hoefbevangenheid zo beperkt mogelijk blijven en kan het herstel zo goed mogelijk verlopen.

Beweidingsbeheer

Paarden die hoefbevangenheid krijgen door beweiding, worden (tijdelijk) op stal gehouden en krijgen een aangepast rantsoen met suikerarm hooi en een balancer. De duur van deze rustperiode hangt af van de ernst van de aandoening.

Na herstel kan het paard geleidelijk weer naar de wei, te beginnen met 1 tot 2 uur per dag. Paarden met insulineresistentie of PPID moeten mogelijk langer beperkt worden in het grazen om een gezond gewicht en een goede insulinebalans te behouden. Sommige paarden met terugkerende hoefbevangenheid hebben mogelijk blijvend beperkte beweiding nodig.

Hoefbevangenheid door beweiding voorkomen:

• Weidebeheer: Houd het gras kort en maai regelmatig om de opbouw van fructanen te beperken.
• Graastijden: laat paarden grazen vroeg in de ochtend of laat in de avond, wanneer het suikergehalte in het gras lager is.
• Seizoenscontrole: wees extra voorzichtig in het voorjaar en de herfst, wanneer het fructaangehalte vaak hoger is.
• Beperkte opname: gebruik een grazermasker of laat paarden grazen nadat andere dieren er geweid hebben, om hun suikeropname te verlagen.
• Weidewisseling: wissel graasgebieden af met andere diersoorten om de begroeiing stabiel te houden.

Bekijk de fructaanindex van vandaag op de website van Hoefnatuurlijk.

Met zorgvuldig weidebeheer kunnen paarden met hoefbevangenheid nog steeds veilig genieten van buitenruimte.

Is hoefbevangenheid te genezen?

Ja, een paard kan herstellen van hoefbevangenheid, maar de duur en de kans op volledig herstel hangen af van de ernst en de onderliggende oorzaak. Milde gevallen kunnen binnen een paar weken verbeteren, terwijl ernstige gevallen maandenlange intensieve zorg nodig kunnen hebben. In sommige gevallen blijft een paard gevoelig en is levenslang management nodig. Langdurige hoefbevangenheid kan blijvende hoefschade en problemen met bewegen veroorzaken.

Hoe voorkom je hoefbevangenheid?

Preventie is cruciaal, vooral voor paarden die gevoelig zijn voor deze aandoening. Belangrijke preventieve maatregelen zijn:

• Voeding beheren: vermijd suikerrijke weides en krachtvoer. Week hooi indien nodig in water om het suikergehalte te verlagen.
• Gewichtscontrole: voorkom overgewicht, vooral bij paarden met EMS of de ziekte van Cushing. Overgewicht verhoogt het risico aanzienlijk en vraagt om een proactieve aanpak.
• Regelmatige hoefverzorging: plan regelmatig bezoek van de hoefsmid in, zodat de hoeven goed bijgehouden blijven.
• Geleidelijk aan wennen aan de weide: vermijd plotselinge blootstelling aan suikerrijk gras, vooral in het voorjaar en de herfst. Overweeg een grazermasker te gebruiken om de grasopname te beperken.
• Regelmatige gezondheidscontroles: paarden met een verhoogd risico hebben baat bij regelmatige controles door de dierenarts. Bloedonderzoek kan helpen hormonale verstoringen vroeg op te sporen, zodat er op tijd gehandeld kan worden.

Is hoefbevangenheid dodelijk?

In ernstige gevallen kan hoefbevangenheid dodelijk zijn, vooral als het hoefbeen draait of zakt. Tijdig ingrijpen en de juiste behandeling kunnen de vooruitzichten echter aanzienlijk verbeteren. Een nauwe samenwerking tussen eigenaar, dierenarts en hoefsmid is essentieel om de aandoening goed te beheersen.

Conclusie

Hoefbevangenheid is een ernstige aandoening die grotendeels te voorkomen is. Symptomen vroeg herkennen en risicofactoren beheersen kan helpen de kans op hoefbevangenheid bij paarden te verkleinen. Goede voeding, beweging en hoefverzorging spelen een belangrijke rol bij de preventie. Daarnaast is het essentieel om hormonale en stofwisselingsproblemen op tijd in de gaten te houden en aan te pakken. Preventie blijft de sleutel tot een lang en gezond leven voor jouw paard.

Hulp nodig bij het bepalen van het beste rantsoen voor jouw paard (met hoefbevangenheid)? We helpen je graag! Vraag een gratis voeradvies aan.