Wat zijn vezels? Zo verteert een paard structurele koolhydraten
Vezels worden vaak onderschat. Dat is jammer, want ze vormen de basis van elk gezond paardenrantsoen. In deze aflevering legt Maartje uit wat vezels zijn en wat er in het spijsverteringskanaal mee gebeurt.
Kort antwoord
Vezels bestaan uit structurele koolhydraten die een paard niet met eigen enzymen kan afbreken. Bacteriën in de blinde darm en de dikke darm fermenteren ze tot vluchtige vetzuren, een bron van langzaam vrijkomende energie. Suiker en zetmeel vormen de andere categorie: die verteert het paard zelf met enzymen in de dunne darm, wat snel vrijkomende energie geeft.
Met welke soorten koolhydraten heeft een paard te maken?
Kijk je naar het spijsverteringsstelsel van het paard, dan vallen koolhydraten in twee categorieën.
Categorie 1: koolhydraten die het paard zelf verteert. Hieronder vallen suiker en zetmeel. Het paard breekt ze af met enzymen in de dunne darm en neemt daar de bouwstenen op. Het resultaat is snel beschikbare energie.
Categorie 2: structurele koolhydraten. Dit zijn vezels. Het paard heeft geen enzymen om ze af te breken, dus ze gaan grotendeels onveranderd door naar de blinde darm en de dikke darm.
Wat gebeurt er met vezels in de dikke darm?
In de blinde darm en de dikke darm leeft een grote populatie bacteriën. Die bacteriën breken vezels af door fermentatie, en de eindproducten van dat proces kan het paard opnemen: vluchtige vetzuren.
Die vluchtige vetzuren zijn de reden dat vezels gelden als bron van langzaam vrijkomende energie. De energie komt geleidelijk vrij en niet in één piek. Voor een paard dat constant moet presteren, of dat niet scherper mag worden, is dit precies wat je wilt.
Waarom is dit onderscheid in de praktijk belangrijk?
Omdat het bepaalt hoe je paard op zijn voer reageert.
- Een rantsoen met veel suiker en zetmeel zorgt voor pieken in de bloedglucose en kan sommige paarden scherper maken.
- Een rantsoen op basis van vezels levert energie gelijkmatiger en houdt de darmflora stabieler.
De vraag is dus niet alleen hoeveel energie je voert, maar ook welke soort.
Er is ook een praktisch gevolg. Omdat vezels langzaam worden gefermenteerd, houdt een paard dat een rantsoen op basis van vezels eet tussen de maaltijden door een constantere energievoorziening. Je voert een systeem dat continu werkt in plaats van in pieken.
Hoe herken je een vezelrijk product?
Kijk op het etiket naar het ruwe celstofgehalte. Dat geeft een goede indicatie van hoeveel vezels een product bevat. Als vuistregel geldt: hoe hoger het ruwe celstofgehalte, hoe vezelrijker het product. Producten met ongeveer 20% ruwe celstof of meer zijn over het algemeen een goede bron van vezels.
Vergelijk dat met een gemiddeld krachtvoer, waar het ruwe celstofgehalte meestal veel lager ligt. Het etiket laat je zien aan welke kant van de streep een product zit, nog voordat je de zak openmaakt.
Veelgestelde vragen
Wat zijn structurele koolhydraten precies? Structurele koolhydraten zijn de koolhydraten waaruit de celwand van een plant bestaat, zoals cellulose en hemicellulose. Ze geven de plant stevigheid en voor het paard zijn ze alleen beschikbaar via bacteriële fermentatie.
Wat zijn vluchtige vetzuren bij paarden? Vluchtige vetzuren (azijnzuur, propionzuur en boterzuur) zijn de eindproducten van de fermentatie van vezels in de dikke darm. Ze leveren een flink deel van de dagelijkse energie van een paard.
Zijn suiker en zetmeel slecht voor een paard? Niet per definitie. Waar het om gaat, is de hoeveelheid per maaltijd en hoe die over de dag wordt verdeeld. Aflevering 3 gaat hier dieper op in.
Waar zitten de meeste vezels in? In ruwvoer: hooi, hooilage, gras, luzerne, ruwvoermengsels en ruwvoerbrokken. Krachtvoer bevat over het algemeen veel minder vezels.
Bronnen
- Merck Veterinary Manual, Digestive System of Horses / Nutritional Requirements: https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/nutrition-horses/nutritional-requirements-of-horses-and-other-equids
